ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީގެ ފުރަތަމަ މަރުހަލާ (1949-1959)
01ގައުމީ އިގްތިސާދު ރަނގަޅު ކުރުމަށް ހިދުމަތް ދިނުމަށް އިންތިޒާމުކުރުން
1949 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 1952 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކީ އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ޤައުމީ އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުން ލިބުނު ދުވަސްވަރެވެ. އިޤްތިޞާދީ ޢިމާރާތްކުރުމުގެ ބޭނުންތަކުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖެއަށް އަވަސް މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ...ވަލްވްސް އެވެ، ހަމައެކަނި ނޫނެވެލޯ ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އެވެ, އެކަމަކު އޭރު އުފެއްދިފައި ނުވާ ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސްގެ ބެޗެއް ވެސް މެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އަވަސް ބޭނުންތައް ފުއްދައިދިނުމަށްޓަކައި ވަލްވް އުފެއްދުން އިންތިޒާމުކުރާނެ ގޮތަކީ ބުރަ އަދި ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ.
1. ޕްރޮޑަކްޝަން އަށް މަގުދައްކައިދީ ސަޕޯޓް ދިނުން
"އުފެއްދުން ތަރައްގީކޮށް، އިގްތިސާދު ތަނަވަސްކޮށް، އާންމު އަދި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް، ލޭބަރާއި ކެޕިޓަލް ވެސް ފައިދާހުރި" ސިޔާސަތާ އެއްގޮތަށް، ރައްޔިތުންގެ ސަރުކާރުން ޕްރޮސެސްކޮށް އޯޑަރުކުރުމުގެ އުސޫލު ގެންގުޅެ، އަމިއްލަ މީޑިއަމް އަދި ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް ވަލްވްތައް އަލުން ހުޅުވައި އުފެއްދުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ. ޗައިނާގެ ރައްޔިތުންގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެދުމުގެ ކުރިން ޝެނިއަންގް ޗެންގްފާ ދަގަނޑު ފެކްޓްރީ އެންމެ ފަހުން ވިޔަފާރި ބަންދުކޮށްލީ ބޮޑެތި ދަރަނިތަކާއި އުފެއްދުންތަކަށް މާކެޓެއް ނެތުމުން، ފެކްޓްރީ ބަލަހައްޓަން އެންމެ 7 މަސައްކަތްތެރިންނެވެ. ނިއު ޗައިނާ އުފެދުމަށްފަހު، ރައްޔިތުންގެ ސަރުކާރުގެ އެއްބާރުލުމާއެކު، ފެކްޓްރީގެ އުފެއްދުންތައް އަލުން ފެށުނުއިރު، އެ ފެކްޓްރީ ފެށުނުއިރު އެ އަހަރު މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު 7 އިން 96 އަށް އިތުރުވިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ޝެންޔަންގް ހާޑްވެއާ މެޝިނަރީ ކޮމްޕެނީން މެޓީރިއަލް ޕްރޮސެސިން ބަލައިގަތުމުން، ޕްރޮޑަކްޝަން އަށް އާ ސިފައެއް ލިބުނެވެ. މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު 329 އަށް އިތުރުވެފައިވާއިރު، އަހަރަކު 610 ސެޓްގެ އެކި ވަލްވްތައް އުފައްދާއިރު، އޭގެ އައުޓްޕުޓް ވެލިއު އަކީ 830،000 ޔުއާން އެވެ. ހަމަ މި ދުވަސްވަރު ޝަންހާއީގައި ހަމައެކަނި ވަލްވް އުފެއްދި އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތައް ނޫން ކަމަށާއި، ގައުމީ އިގްތިސާދު ރަނގަޅުވުމާއެކު، ގިނަ އަދަދެއްގެ އަމިއްލަ ކުދި ވިޔަފާރިތައް ހުޅުވި ނުވަތަ ވަލްވް އުފެއްދުމަށް ބަދަލުވުމުން، އޭރު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ހާޑްވެއާ އެސޯސިއޭޝަންގެ އިންތިޒާމު ވަރަށް އަވަހަށް ފުޅާވި އެވެ.
2. ޔުނިފައިޑް ޕާޗޭސް އެންޑް ސޭލްސް، ވަލްވް ޕްރޮޑަކްޝަން އިންތިޒާމުކުރުން
ގިނަ އަދަދެއްގެ އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތައް ވަލްވް އުފެއްދުމަށް ބަދަލުވުމުން، އަސްލު ޝަންހާއީ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ހާޑްވެއާ އެސޯސިއޭޝަނަށް ތަރައްގީގެ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަ ނުކުރެވިފައިވެ އެވެ. 1951 ވަނަ އަހަރު ޝަންހާއީ ވަލްވް އުފައްދާ ފަރާތްތަކުން ޗައިނާ ހާޑްވެއާ މެޝިނަރީ ކޮމްޕެނީގެ ޝަންހާއީ ޕާޗޭސިންގ ސަޕްލައި ސްޓޭޝަންގެ ޕްރޮސެސިންގ އަދި އޯޑަރިންގ ޓާސްކްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށާއި، ޔުނިފައިޑް ޕާޗޭސް އެންޑް ސޭލްސް ތަންފީޒުކުރުމަށް 6 ޖޮއިންޓް ވެންޗަރ އުފެއްދިއެވެ. މިސާލަކަށް ބޮޑެތި ނޮމިނަލް ސައިޒުގެ ލޯ ޕްރެޝަރ ވަލްވްސްގެ މަސައްކަތް ކުރާ ޑެކްސިން އަޔަން ވޯކްސް އާއި ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާ ޔުއަންޑާ، ޒޮންގްސިން، ޖިންލޮންގް އަދި ލިއަންގޮންގް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީ ފަދަ ކުންފުނިތަކަށް ސަޕޯޓް ކުރަނީ ޝަންހާއީ މުނިސިޕަލް ބިއުރޯ އޮފް ޕަބްލިކް ޔުޓިލިޓީސް އާއި މިނިސްޓްރީ އޮފް އިންޑަސްޓްރީ އޮފް އީސްޓް ޗައިނާ އަދި ސެންޓްރަލް ފިއުލް އިންނެވެ. މިނިސްޓްރީ އޮފް އިންޑަސްޓްރީގެ ޕެޓްރޯލިއަމް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަންގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން ސީދާ އޯޑަރުތައް ތަންފީޒުކޮށް، އޭގެ ފަހުން ޕްރޮސެސިން އޯޑަރަށް ބަދަލުވެއެވެ. އެއްބައިވަންތަ ގަތުމާއި ވިއްކުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ތެރެއިން އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކަށް އުފެއްދުންތެރިކަމާއި ވިއްކުމުގެ ދަތިތަކުން އަރައިގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ފުރަތަމަ އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކުގެ އިގްތިސާދީ ނުތަނަވަސްކަން ބަދަލުކޮށް، ޓެކްނޮލޮޖީއާއި އިކުއިޕްމަންޓާއި ފެކްޓްރީގެ ހާލަތުގައި އިންތިހާއަށް ފަހަތަށް ޖެހިފައިވާ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި މަސައްކަތްތެރިންގެ އުފެއްދުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން ރަނގަޅުކޮށްފިއެވެ ތެޔޮ ދަނޑުތަކުން އުފެއްދުން އަލުން ފެށުމަށް.
3. ޤައުމީ އިޤްތިޞާދީ ޢިމާރާތްކުރުމުގެ ޚިދުމަތްތައް އަލުން އާލާކުރުމަށް ތަރައްޤީކުރުން
ފުރަތަމަ ފަސް އަހަރުގެ ޕްލޭންގައި ދައުލަތުން ވަނީ މުހިއްމު 156 ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަޝްރޫއެއް ކަނޑައަޅާފައި ކަމަށާއި އޭގެ ތެރެއިން ޔޫމެން ތެޔޮ ދަނޑު އަލުން އާރާސްތުކުރުމާއި އަންޝާން އަޔަން އެންޑް ސްޓީލް ކުންފުނީގެ އުފެއްދުންތަކަކީ ބޮޑެތި ދެ މަޝްރޫއު ކަމަށެވެ. ޔޫމެން ތެޔޮ ދަނޑުގައި ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އުފެއްދުން އަލުން ފެށުމުގެ ގޮތުން މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިއުލް އިންޑަސްޓްރީގެ ޕެޓްރޯލިއަމް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ބިއުރޯއިން ވަނީ ޝަންހާއީގައި ޕެޓްރޯލިއަމް މެޝިނަރީގެ ބައިތައް އުފެއްދުން އިންތިޒާމްކޮށްފަ އެވެ. ޝަންހާއީ ޖިންލޮންގް ހާޑްވެއާ ފެކްޓްރީ އާއި އެހެނިހެން ކުންފުނިތަކުން ވަނީ މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ސްޓީލް ވަލްވްސްގެ ބެޗެއް ޓްރައިއަލްކޮށް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައެވެ. ކުދި ވޯކްޝޮޕް ސްޓައިލްގެ ފެކްޓްރީތަކުން މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް ޓްރައިއަލްކޮށް އުފެއްދުމަށް ދިމާވާ ދަތިކަން ތަޞައްވުރު ކުރެވިދާނެއެވެ. ބައެއް ބާވަތްތައް ނަކަލު ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ޔޫޒަރުން ފޯރުކޮށްދޭ ސާމްޕަލްތަކަށް ބަލައިގެން ކަމަށާއި، ހަގީގީ ތަކެތި ސާވޭކޮށް މެޕް ކުރެވެއެވެ. ދަގަނޑު ކާސްޓިންގްސްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ނުވާތީ، އަސްލު ކާސްޓް ސްޓީލް ވަލްވް ބޮޑީ ފޯޖިންގްސް އަށް ބަދަލު ކުރަން ޖެހުނެވެ. އޭރު ގްލޯބް ވަލްވް ބޮޑީގެ އޮބްލިކް ހޯލް ޕްރޮސެސިންގ އަށް ޑްރިލިންގ ޑައިއެއް ނެތުމުން، އެއީ ހަމައެކަނި އަތުން ޑްރިލް ކުރެވޭނެ އެއްޗެއް، އަދި އެއަށްފަހު ފިޓަރެއްގެ ފަރާތުން އިސްލާހު ކުރެވޭނެ އެއްޗެކެވެ. ގިނަ ދަތިތަކުން އަރައިގަތުމަށްފަހު އެންމެ ފަހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކާމިޔާބު ލިބުނީ އެންޕީއެސް3/8 ~ އެންޕީއެސް2 މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ސްޓީލް ގޭޓް ވަލްވްސް އާއި ގްލޯބް ވަލްވްސް ޓްރައިއަލް ޕްރޮޑަކްޝަން ހެދުމެވެ. 1952 ވަނަ އަހަރުގެ ދެވަނަ ކުއާޓަރުގައި ޝަންހާއީ ޔުއާންޓާ، ޒޮންގްސިން، ވެއިޔޭ، ލިއަންގޮންގް އަދި އެހެނިހެން ފެކްޓްރީތަކުން ޕެޓްރޯލިއަމް އަށް ކާސްޓް ސްޓީލް ވަލްވްސް ޓްރައިއަލް ޕްރޮޑަކްޝަން އަދި ގިނަ އަދަދަކަށް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. އޭރު ސޯވިއެޓް ޑިޒައިންތަކާއި މިންގަނޑުތައް ބޭނުންކޮށް، ޓެކްނީޝަނުން ދަސްކުރީ އެކަންކޮށްގެން، އަދި އުފެއްދުމުގައި ދިމާވި ގިނަ ދަތިތަކުން އަރައިގަނެގެންނެވެ. ޝަންހާއީ ކާސްޓް ސްޓީލް ވަލްވްސްގެ ޓްރައިއަލް ޕްރޮޑަކްޝަން އިންތިޒާމްކޮށްފައިވަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޕެޓްރޯލިއަމް އިން ކަމަށާއި، އަދި ޝަންހާއީގެ އެކި ފެކްޓްރީތަކުގެ އެއްބާރުލުން ވެސް ހޯދާފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭޝިއާ ފެކްޓްރީ (މިހާރު ޝަންހާއީ މެޝިން މަރާމާތުކުރާ ފެކްޓްރީ) އިން ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަވާ ދަގަނޑު ކާސްޓިން ފޯރުކޮށްދިންއިރު، ސިފަންގް ބޮއިލަރ ފެކްޓްރީން ވަނީ ބްލާސްޓިންގ އަށް އެހީތެރިވެދީފައެވެ. އެންމެ ފަހުން މި ޓެސްޓް ކާމިޔާބުވީ ކާސްޓް ސްޓީލް ވަލްވް ޕްރޮޓޯޓައިޕް ޓްރައިއަލްކޮށް އުފެއްދުމުގައި ކަމަށާއި، ވަގުތުން މާސް ޕްރޮޑަކްޝަން އިންތިޒާމްކޮށް ވަގުތުން ބޭނުން ކުރުމަށް ޔޫމެން އޮއިލްފީލްޑަށް ފޮނުވި ކަމަށެވެ. ހަމައެއާއެކު ޝެންޔަންގް ޗެންގްފާ އަޔަން ވޯކްސް އާއި ޝަންހާއީ ޑަކްސިން އަޔަން ވޯކްސް އިން ވެސް ފޯރުކޮށްދީފައިވެ އެވެލޯ ޕްރެޝަރ ވޯލްވްސް އެވެއިންޖީނުގެތަކަށް ބޮޑެތި ނަމޫނާ ސައިޒުތަކާއެކު، އަންޝާން އަޔަން އެންޑް ސްޓީލް ކޮމްޕެނީ އިން އުފެއްދުންތެރިކަމާއި އާބަން ކޮންސްޓްރަކްޝަން އަލުން ފެށުމަށް ނިންމައިފި އެވެ.
ޤައުމީ އިޤްތިޞާދު ރަނގަޅުވަމުން އަންނަ ދުވަސްވަރު، އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީ ވަނީ ވަރަށް ބާރަށް ތަރައްޤީވެފައެވެ. 1949 ވަނަ އަހަރު ވަލްވް އައުޓްޕުޓް ހުރީ އެންމެ 387 ޓަނަށް ކަމަށާއި، 1952 ވަނަ އަހަރު 1015 ޓަނަށް އިތުރުވި ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
02ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީ ފެށުނީ
1953 ވަނަ އަހަރު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ފުރަތަމަ ފަސް އަހަރުގެ ޕްލޭން ފެށިއިރު، ޕެޓްރޯލިއަމް، ކެމިކަލް ސިނާޢަތާއި، މެޓަލަޖީއާއި، ކަރަންޓާއި، ކޯލް ފަދަ ސިނާޢީ ދާއިރާތަކުން ތަރައްޤީގެ ދުވެލި އަވަސްވެގެން ދިޔައެވެ. މިވަގުތު ވަލްވްސްގެ ބޭނުން އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. އޭރު ވަލްވް އުފައްދާ އަމިއްލަ ކުދި ފެކްޓްރީތައް ގިނަ ނަމަވެސް، އެ ފެކްޓްރީތަކުގެ ފަންނީ ބާރު ބަލިކަށިވެ، ސާމާނު މުސްކުޅިވެ، ފެކްޓްރީތައް ސާދާވެ، މީޒާންތައް މާ ކުދިވެ، މާ އެތުރިފައި ހުއްޓެވެ. ޤައުމީ އިޤްތިޞާދުގެ ހަލުވި ތަރައްޤީގެ ޝަރުޠުތައް ފުއްދުމަށްޓަކައި، ފަސްޓް މިނިސްޓްރީ އޮފް މެޝިނަރީ އިންޑަސްޓްރީ (ފަސްޓް މިނިސްޓްރީ އޮފް މެޝިނަރީގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ) އިން ދަނީ އަސްލު އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތައް އަލުން އިންތިޒާމުކޮށް ބަދަލުކޮށް، ވަލްވް އުފެއްދުން ފުޅާކުރަމުންނެވެ. ހަމައެއާއެކު، ބެކްބޯން އާއި ކީ ވަލްވްސް ހެދުމަށް ޕްލޭންތަކާއި ފިޔަވަޅުތައް އެބަހުއްޓެވެ. އެންޓަޕްރައިސް، އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީ ފެށުނީ.
1. ޝަންހާއީގައި ސެކަންޑަރީ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީ އަލުން އިންތިޒާމުކުރުން
ނިއު ޗައިނާ އުފެދުމަށްފަހު، ޕާޓީން ތަންފީޒުކުރީ ކެޕިޓަލިސްޓް ސިނާއަތާއި ވިޔަފާރިއަށް "ޔުޓިލައިޒޭޝަން، ރެސްޓްރިކްޝަން އެންޑް ޓްރާންސްފޯމަޝަން" ގެ ސިޔާސަތެވެ.
އެނގުނު ގޮތުގައި ޝަންހާއީގައި 60 ނުވަތަ 70 ކުދި ވަލްވް ފެކްޓްރީ ހުއްޓެވެ. މި ފެކްޓްރީތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ފެކްޓްރީގައި ތިބީ އެންމެ 20 އާއި 30 އާއި ދެމެދުގެ މީހުން ކަމަށާއި، އެންމެ ކުޑަ ފެކްޓްރީގައި ތިބީ މަދު މީހުން ކަމަށެވެ. މި ވަލްވް ފެކްޓްރީތަކުން ވަލްވް އުފެއްދި ނަމަވެސް، އެތަންތަނުގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި މެނޭޖްމަންޓް ވަރަށް ފަހަތަށް ޖެހި، ސާމާނާއި ފެކްޓްރީގެ އިމާރާތްތައް ސާދާ، އަދި އުފެއްދުމުގެ އުސޫލުތައް ވެސް ސާދާ އެވެ. ބައެއް ތަންތަނުގައި ހުންނަނީ އެންމެ އެއް ނުވަތަ ދެ ސާދާ ލެތް ނުވަތަ ބެލްޓް މެޝިން ޓޫލްސް ކަމަށާއި، ކާސްޓިންގ އަށް ބޭނުންވާ ބައެއް ކްރޫސިބަލް ފަރނަސްތައް ހުންނައިރު، އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ ފަރނަސްތައް ހުންނަނީ އަމިއްލައަށް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. , ޑިޒައިން ކެޕޭސިޓީއާއި ޓެސްޓިންގ އިކުއިޕްމަންޓް ނެތި. މި ހާލަތަކީ ޒަމާނީ އުފެއްދުމަކަށް އެކަށީގެންވާ ހާލަތެއް ނޫން ކަމަށާއި، ދައުލަތުން ރާވާފައިވާ އުފެއްދުމުގެ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަ ނުވާ ހާލަތެއް ނޫން ކަމަށާއި، ވަލްވް އުފެއްދުންތަކުގެ ފެންވަރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ޝަންހާއީ މުނިސިޕަލް ޕީޕަލްސް ސަރުކާރުން ވަނީ ޝަންހާއީގައި ވަލްވް އުފައްދާ ފަރާތްތަކާއެކު ޖޮއިންޓް ވެންޗަރއެއް އުފައްދައި، ޝަންހާއީ ހޮޅި ސްވިޗް ނަންބަރު 1، ނަންބަރު 2، ނަންބަރު 3، ނަންބަރު 4، ނަންބަރު 5، ނަންބަރު 6 އަދި އެހެނިހެން މަރުކަޒީ ވިޔަފާރިތައް ގާއިމްކޮށްފައެވެ. މަތީގައިވާ ކަންތައްތައް އެއްކޮށްލައިގެން، ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ކޮލިޓީގެ ގޮތުން މަރުކަޒީ މެނޭޖްމަންޓުން، އެކި ދިމަދިމާލަށް ފެތުރިފައިވާ އަދި ހަލަބޮލި މެނޭޖްމަންޓް އެއްބައިވަންތަކޮށް، މިހެންވުމުން ސޯޝަލިޒަމް ބިނާކުރުމަށް ގިނަ މުވައްޒަފުންގެ ޖޯޝު ވަރަށް ބޮޑަށް ޖަމާކޮށް، މިއީ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީގެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ރީއޮގަނައިޒޭޝަން އެވެ.
1956 ވަނަ އަހަރު ޕަބްލިކް-ޕްރައިވެޓް ޕާޓްނަޝިޕަށްފަހު، ޝަންހާއީގެ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީއަށް ދެވަނަ ފަހަރަށް އެޖެސްޓްމަންޓާއި އިންޑަސްޓްރިއަލް ރީސްޓްރަކްޗަރ ބޮޑު ސްކޭލެއްގައި، ޝަންހާއީ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ހާޑްވެއާ ކޮމްޕެނީ، ޕެޓްރޯލިއަމް މެޝިނަރީ ޕާޓްސް މެނުފެކްޗަރިންގ ކޮމްޕެނީ އަދި ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ކޮމްޕެނީ ފަދަ ޕްރޮފެޝަނަލް ކުންފުނިތައް އުފެދުނެވެ. އަސްލު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ހާޑްވެއާ އިންޑަސްޓްރީއާ ގުޅިފައިވާ ވެލްވް ކުންފުނިން ވަނީ ސަރަހައްދުތަކުގެ ގޮތުން ޔުއަންޑާ، ރޮންގްފާ، ޒޮންގްކްސިން، ވެއިޔޭ، ޖިންލޮންގް، ޒާއޯ ޔޮންގްޑާ، ޓޮންގްކްސިން، ފުޗަންގް، ވަންގް އިންގްކީ، ޔުންޗަންގް، ޑެހޭ، ޖިންފާ، އަދި ޒީ ގާއިމްކޮށްފަ އެވެ. ޑާލިއަން، ޔޫޗަންގް، ޑެޑާ ފަދަ ތަންތަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 20 ސެންޓްރަލް ފެކްޓްރީ ހުރިއިރު، ކޮންމެ ސެންޓްރަލް ފެކްޓްރީއެއްގެ އިހްތިސާސްގެ ދަށުން ސެޓެލައިޓް ފެކްޓްރީތަކެއް ހުރެއެވެ. މަރުކަޒީ ޕްލާންޓުގައި ޕާޓީގެ ގޮފިއަކާއި ގްރާސްރޫޓް ޖޮއިންޓް ލޭބަރ ޔޫނިއަނެއް އުފެއްދިއެވެ. ސަރުކާރުން އިދާރީ މަސައްކަތްތަކުގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓަން އާންމު މަންދޫބުން ހަވާލުކޮށް، އެއާ ގުޅޭ ޕްރޮޑަކްޝަން، ސަޕްލައި، އަދި ފައިނޭންޝަލް ވިޔަފާރީގެ ޖަމިއްޔާތައް ގާއިމްކޮށް، މަޑުމަޑުން ދައުލަތުގެ ވިޔަފާރިތަކާ އެއްގޮތް މެނޭޖްމަންޓް އުސޫލުތައް ތަންފީޒުކުރި އެވެ. ހަމައެއާއެކު ޝެންޔަންގް ސަރަހައްދުން ވެސް ވަނީ 21 ކުދި ފެކްޓްރީއެއް ޗެންގްފާއާ ގުޅުވައިފަ އެވެގޭޓް ވަލްވް އެވެފެކްޓަރީ. އޭގެ ފަހުން ދައުލަތުން ވަނީ ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތައް އުފެއްދުންތެރިކަން ގައުމީ ޕްލޭނިން ޓްރެކަށް ގެނެސް، ހުރިހާ ފެންވަރެއްގެ މެނޭޖްމަންޓް އެޖެންސީތައް މެދުވެރިކޮށް، ވަލްވް އުފެއްދުން ޕްލޭންކޮށް އިންތިޒާމުކޮށްފަ އެވެ. މިއީ ނިއު ޗައިނާ އުފެދުނު ފަހުން ވެލްވް އެންޓަޕްރައިސަސްތަކުގެ ޕްރޮޑަކްޝަން މެނޭޖްމަންޓަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލެކެވެ.
2. ޝެންޔަންގް ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީ ވަލްވް އުފެއްދުމަށް ބަދަލުކުރުން
ޝަންހާއީގައި ވަލްވް އުފައްދާ ފަރާތްތައް އަލުން އިންތިޒާމުކުރުމާއެކު، ފުރަތަމަ މެޝިނަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުން ސީދާ ގުޅުންހުރި ކޮންމެ ފެކްޓްރީއެއްގެ އުފެއްދުންތައް ބަހާލައި، ސީދާ ގުޅުންހުރި ފެކްޓްރީތަކާއި ބޮޑެތި ލޯކަލް ދައުލަތުގެ ފެކްޓްރީތަކުގެ ޕްރޮފެޝަނަލް އުފެއްދުމުގެ މިސްރާބު ސާފުކޮށްދިނެވެ. ޝެންޔަންގް ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީ ޕްރޮފެޝަނަލް ވެލްވް އުފައްދާ ކުންފުންޏަކަށް ބަދަލުކުރި އެވެ. އެންޓަޕްރައިސް އެވެ. މި ފެކްޓްރީގެ ކުރިން އޮތީ ބިއުރޯކްރެޓިކް ކެޕިޓަލް އެންޓަޕްރައިޒް މެއިންލޭންޑް އޮފީހާއި ޖަޕާނުގެ ސޫޑޯ އިންޑަސްޓްރީ ޑެޗަންގް ފެކްޓްރީ އެވެ. ނިއު ޗައިނާ އުފެދުމަށްފަހު އެ ފެކްޓްރީގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އުފައްދަމުން އައީ ތަފާތު މެޝިން ޓޫލްސް އާއި ހޮޅި ޖޮއިންޓްތަކެވެ. 1953 ވަނަ އަހަރު ލަކުޑި އުފެއްދުމުގެ މެޝިނަރީ އުފައްދަން ފެށިއެވެ. 1954 ވަނަ އަހަރު ސީދާ މެޝިނަރީ މިނިސްޓްރީގެ ފަސްޓް ބިއުރޯގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި އޮތްއިރު، 1،585 މުވައްޒަފުންނާއި 147 ސެޓްގެ އެކި މެޝިނަރީތަކާއި އިކުއިޕްމަންޓްތައް ހުއްޓެވެ. އަދި އެއީ ކާސްޓް ސްޓީލް އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ޓެކްނިކަލް ފޯސް ނިސްބަތުން ވަރުގަދަ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. 1955 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ގައުމީ ޕްލޭން އެކުލަވާލުމަށް ހޭނުމަށްޓަކައި ސާފުކޮށް ވަލްވް އުފެއްދުމަށް ބަދަލުވެ، އަސްލު މެޓަލްވޯކިން، އެސެމްބްލީ، ޓޫލް، މެޝިން މަރާމާތު އަދި ސްޓީލް ކާސްޓިން ވޯކްޝޮޕްތައް އަލުން ބިނާކޮށް، އާ ރިވެޓިން އަދި ވެލްޑިން ވޯކްޝޮޕެއް ހަދައި، ސެންޓްރަލް ލެބޯޓްރީއަކާއި މެޓްރޮލޮޖިކަލް ވެރިފިކޭޝަން ސްޓޭޝަނެއް ގާއިމްކޮށްފައިވެ އެވެ. ޝެންޔަންގް ޕަމްޕް ފެކްޓްރީން ބައެއް ޓެކްނީޝަނުން ބަދަލުކުރި އެވެ. 1956 ވަނަ އަހަރު 837t ގެ...ލޯ ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އެވެއުފެއްދި، ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް ގިނަ އަދަދަކަށް އުފެއްދުން ފެށިއެވެ. 1959 ވަނަ އަހަރު 4213 ޓަނުގެ ވަލްވް އުފެއްދިއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި 1291 ޓަނުގެ ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވް ހިމެނެއެވެ. 1962 ވަނަ އަހަރު ޝެނިޔަންގް ހައި އެންޑް މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވެލްވް ފެކްޓްރީގެ ނަން ބަދަލުކޮށް، ވެލްވް އިންޑަސްޓްރީގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ބެކްބޯން ވިޔަފާރިއަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
3. ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ފުރަތަމަ ކްލައިމެކްސް
ނިއު ޗައިނާ އުފެދުމުގެ ކުރީކޮޅު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އުފެއްދުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހައްލުކުރެވުނީ އެއްބާރުލުމާއި ހަނގުރާމަތަކުންނެވެ. “ގްރޭޓް ލީޕް ފޯވާޑް” ދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީއަށް ފުރަތަމަ ޕްރޮޑަކްޝަން ކްލައިމެކްސް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނެވެ. ވެލްވް އައުޓްޕުޓް: 1949 ވަނަ އަހަރު 387 ޓަނު، 1956 ވަނަ އަހަރު 8126 ޓަނު، 1959 ވަނަ އަހަރު 49746 ޓަނު، 1949 ވަނަ އަހަރުގެ 128.5 ގުނަ، އަދި ޕަބްލިކް-ޕްރައިވެޓް ޕާޓްނަޝިޕް އުފެދުނު 1956 ވަނަ އަހަރުގެ 6.1 ގުނަ. ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އުފެއްދުން ފެށުނީ ލަސްވެގެން ކަމަށާއި، މާސް ޕްރޮޑަކްޝަން ފެށީ 1956 ވަނަ އަހަރު ކަމަށާއި، އަހަރަކު 175 ޓަނުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމެއް ލިބެއެވެ. 1959 ވަނަ އަހަރު 1799t އަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ 1956 ވަނަ އަހަރުގެ 10.3 ގުނައެވެ. 1955 ވަނަ އަހަރު ޝަންހާއީ ލިއަންގޮންގް ވެލްވް ފެކްޓްރީން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޔޫމެން އޮއިލްފީލްޑަށް ކްރިސްމަސް ޓްރީ ވޯލްވް ޓްރައިއަލް ޕްރޮޑިއުސް ކުރި އެވެ؛ ޝަންހާއީ ޔުއަންޑާ، ޒޮންގްކްސިން، ވެއިޔޭ، ރޮންގްފާ އަދި އެހެނިހެން މެޝިން ފެކްޓްރީތަކުން ޓްރައިއަލް ޕްރޮޑިއުސްކޮށްފައިވާ ކާސްޓް ސްޓީލް، ފޯޖްޑް ސްޓީލް މީޑިއަމް އަދި ހައި ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އަދި ތެޔޮ ދަނޑުތަކާއި ފަރުދާ ޕްލާންޓްތަކަށް ނޮމިނަލް ޕްރެޝަރު ޕީއެން160 އަދި ޕީއެން320 ގެ ހައި ޕްރެޝަރ ފަރުދާ ވަލްވްސް؛ ޝެނިޔަންގް ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީ އާއި ސޫޒޯ އަޔަން ފެކްޓްރީ (ސޫޒޯ ވެލްވް ފެކްޓްރީގެ ކުރިން އުފެދުނު) އިން ޖިލިން ކެމިކަލް އިންޑަސްޓްރީ ކޯޕަރޭޝަންގެ ފަރުދާ ފެކްޓްރީއަށް ހައި ޕްރެޝަރ ވޯލްވްސް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޓްރައިލްކޮށް އުފެއްދިއެވެ؛ ޝެނިޔަންގް ޗެންގްފާ އަޔަން ފެކްޓްރީން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޓްރައިއަލްކޮށްގެން އުފެއްދި އިލެކްޓްރިކް ގޭޓް ވޯލްވް އެއް ކަމަށާއި އޭގެ ނަމޫނާ ސައިޒު ޑީއެން3000 އަށް އަރާ ކަމަށެވެ. އެއީ އޭރު ޗައިނާގައި ހުރި އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ބަރު ވަލްވެވެ؛ ޝެންޔަންގް ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޓްރައިއަލްކޮށްގެން އުފައްދާފައިވާ އަލްޓްރާ ހައި ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް ނޮމިނަލް ސައިޒްތަކުގެ ޑީއެން3 ~ ޑީއެން10 އަދި ނޮމިނަލް ޕްރެޝަރސް ޕީއެން1500 ~ ޕީއެން2000 އަށް ހައި ޕްރެޝަރ ޕޮލިއެތިލިން އިންޓަރމީޑިއަޓް ޓެސްޓް ޑިވައިސް އަށް؛ ޝަންހާއީ ޑެކްސިން އަޔަން ފެކްޓްރީން އުފައްދާފައިވަނީ މެޓަލަޖިކަލް އިންޑަސްޓްރީއަށް ޑީއެން600 ގެ ނަމޫނާ ސައިޒެއްގެ ހައި ޓެމްޕަރޭޗަރ ހޮޓް އެއާ ވޯލްވް އަދި ފްލޫ ވޯލްވް ޑީއެން900؛ ދާލިއަން ވެލްވް ފެކްޓްރީ، ވަފަންގްޑިއަން ވެލްވް ފެކްޓްރީ ފަދަ ތަންތަނުން ވެސް ވަނީ ހަލުވި ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައެވެ. ވަލްވްސްގެ ތަފާތު ވައްތަރުތަކާއި މިންވަރު އިތުރުވުމުން ވަލްވްސް އިންޑަސްޓްރީ ކުރިއަރާފައިވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް “ގްރޭޓް ލީޕް ފޯވާޑް” އިންޑަސްޓްރީގެ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ބޭނުންތަކާއެކު، މުޅި ރާއްޖޭގައި ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވަލްވް ފެކްޓްރީތައް އުފެދިފައިވެއެވެ. 1958 ވަނަ އަހަރު ޤައުމީ ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ވިޔަފާރިތަކުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ސަތޭކައެއްހާ މީހުން ތިބިއިރު، ބޮޑު ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ޓީމެއް އުފެދިފައިވެއެވެ. 1958 ވަނަ އަހަރު ވަލްވްސްގެ ޖުމްލަ އުފެއްދުން 24،163 ޓަނަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ 1957 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު %80 އިތުރު އަދަދެކެވެ؛ މި ދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ފުރަތަމަ ކްލައިމެކްސް ލިބުނެވެ. ނަމަވެސް ވަލްވް އުފައްދާ ކުންފުނިތައް ލޯންޗުކުރުމުގެ ސަބަބުން އެކަމުގެ ސަބަބުން ވެސް ސިލްސިލާ މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތިވި އެވެ. މިސާލަކަށް: ހަމައެކަނި ޢަދަދުގެ ފަހަތުން ދުވުން، ކޮލިޓީ ނޫން؛ “ކުދިކުދި ކަންތައްތަކާއި ބޮޑެތި، ލޯކަލް އުސޫލުތައް ކުރުން”، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ޝަރުތުތައް ނެތުން؛ ޑިޒައިން ކުރާއިރު، ސްޓޭންޑަރޑް ކޮންސެޕްޓްތައް ނެތުން؛ ކޮޕީކޮށް ކޮޕީކޮށް، ފަންނީ އޮޅުން ބޮޅުން އުފެދިގެންދެއެވެ. އެމީހުންގެ ވަކި ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ޕޮލިސީއެއްގައިވެސް ތަފާތު ސްޓައިލްތަކުގެ ސެޓެއް ހުރެއެވެ. ވަލްވްސްގެ ޓާމިނަލޮޖީ އެކި ތަންތަނުގައި އެއްގޮތް ނުވާއިރު، ނޮމިނަލް ޕްރެޝަރާއި ނޮމިނަލް ސައިޒް ސީރީޒް އެއްގޮތެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް ފެކްޓްރީތަކުން ސޯވިއެޓް މިންގަނޑުތަކަށް އިޝާރާތްކުރާއިރު، ބައެއް ފެކްޓްރީތަކުން ޖަޕާނުގެ މިންގަނޑުތަކަށް އިޝާރާތްކުރާއިރު، ބައެއް ފެކްޓްރީތަކުން އެމެރިކާއާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މިންގަނޑުތަކަށް އިޝާރާތްކޮށްފައިވެއެވެ. ވަރަށް އޮޅުން ބޮޅުން. ވައްތަރުތަކާއި، ސްޕެސިފިކޭޝަންތަކާއި، ކަނެކްޝަން ޑިމައިންސްއާއި، ސްޓްރަކްޗަރަލް ދިގުމިނާއި، ޓެސްޓް ކޮންޑިޝަންތަކާއި، ޓެސްޓް ސްޓޭންޑަރޑްތަކާއި، ކުލަ ނިޝާންތަކާއި، ފިޒިކަލް އަދި ކެމިކަލް، އަދި މިސަރމަންޓް ފަދަ ކަންކަމުގައި ގިނަ ކުންފުނިތަކުން ގެންގުޅެނީ ސިންގަލް މެޗިންގ މެތެޑެއް ކަމަށްވާ “ސީޓްގެ އަދަދު މެޗިންގ” އެވެ. އޭރުގެ ހާލަތަކީ "އެތުރިފައި، ހަލަބޮލި، މަދު، އަދި ދަށް"، އެއީ ހުރިހާ ތަނެއްގައި އެކި ދިމަދިމާލަށް ފެތުރިފައިވާ ވަލްވް ފެކްޓްރީތަކާއި، ހަލަބޮލި މެނޭޖްމަންޓް ނިޒާމާއި، އެއްބައިވަންތަ ޓެކްނިކަލް ސްޓޭންޑަޑްތަކާއި ސްޕެސިފިކޭޝަންތައް ނެތުމާއި، ޕްރޮޑަކްޓްގެ ފެންވަރު ދަށްވުމެވެ. މި ހާލަތު ފަހަތަށް ޖެއްސުމަށްޓަކައި ދައުލަތުން ނިންމީ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތައް އިންތިޒާމުކޮށްގެން ގައުމީ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ސާވޭއެއް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށެވެއެ ވަލްވް އެވެއިންޑަސްޓްރީ.
4. ފުރަތަމަ ޤައުމީ ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ސާރވޭ
ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމުގެ ގޮތުން 1958 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ މެޝިނަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ފުރަތަމަ އަދި ތިންވަނަ ބިއުރޯއިން ވަނީ ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ގައުމީ ސާވޭއެއް އިންތިޒާމްކޮށްފައެވެ. އިންވެސްޓިގޭޝަން ޓީމުން ވަނީ ނޯތުއީސްޓް ޗައިނާ، ނޯތު ޗައިނާ، އީސްޓް ޗައިނާ އަދި ސެންޓްރަލް ސައުތު ޗައިނާގެ 4 ސަރަހައްދަކާއި 24 ސިޓީއަކަށް ގޮސް 90 ވަލްވް ފެކްޓްރީގެ ފުރިހަމަ ތަހުގީގެއް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. މިއީ ޕީޕަލްސް ރިޕަބްލިކް އޮފް ޗައިނާ އުފެދުނު ފަހުން މުޅި ރާއްޖޭގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ފުރަތަމަ ވަލްވޭ ސާވޭ އެވެ. އޭރު މި ސާވޭގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ޝެންޔަންގް ޖެނެރަލް މެޝިނަރީ ފެކްޓްރީ، ޝެންޔަންގް ޗެންގްފާ އަޔަން ފެކްޓްރީ، ސޫޒޯ އަޔަން ފެކްޓްރީ، އަދި ޑަލިއަން ވެލްވް ފަދަ ބޮޑެތި ސްކޭލްތަކާއި ގިނަ ވައްތަރުތަކާއި ސްޕެސިފިކޭޝަންތަކެއް ހުރި ވެލްވް އުފައްދާ ފަރާތްތަކަށެވެ. ފެކްޓްރީ، ބެއިޖިންގ ހާޑްވެއަރ މެޓީރިއަލް ފެކްޓްރީ (ބެއިޖިންގ ވެލްވް ފެކްޓްރީގެ ކުރިން)، ވަފަންގްޑިއަން ވެލްވް ފެކްޓްރީ، ޗޮންގްކިންގ ވެލްވް ފެކްޓްރީ، ޝަންހާއީ އަދި ޝަންހާއީ ހޮޅި ސްވިޗް 1، 2، 3، 4، 5 އަދި 6 ފެކްޓްރީ ފަދަ ތަންތަނުގައި ވަލްވް އުފައްދާ ބައެއް ކުންފުނިތައް.
މި ތަހުގީގުގެ ތެރެއިން ވަލްވް އުފެއްދުމުގައި ހުރި މައިގަނޑު މައްސަލަތައް އަސާސީ ގޮތުން ވަނީ އެނގިފައެވެ.
1) ޖުމްލަ ޕްލޭނިންގ އާއި އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވަޒީފާ ބަހާލުން ނެތުމާއި، އޭގެ ސަބަބުން ތަކުރާރުކޮށް އުފެއްދުންތެރިކަން އުފެދި، އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަމަށް އަސަރުކުރުން.
2) ވަލްވް ޕްރޮޑަކްޓްގެ މިންގަނޑުތައް އެއްބައިވަންތަ ނުވުމުން، ޔޫޒަރުގެ ސެލެކްޝަން އަދި މެއިންޓެނަންސް އަށް ވަރަށް ބޮޑު އުނދަގުލެއް ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ.
3) މިންކުރުމާއި އިންސްޕެކްޝަން މަސައްކަތުގެ އަސާސް މާ ދަށްވުމާއި، ވަލްވް ޕްރޮޑަކްޓްތަކުގެ ފެންވަރާއި މާސް ޕްރޮޑަކްޝަން ޔަގީންކުރުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.
މަތީގައިވާ މައްސަލަތަކަށް ރައްދުދީ އިންވެސްޓިގޭޝަން ޓީމުން މިނިސްޓްރީތަކާއި ބިއުރޯތަކަށް ތިން ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޖުމްލަ ޕްލޭނިން ހަރުދަނާކުރުމާއި، ރޭޝަނަލް ޑިވިޝަން އޮފް ލޭބަރާއި، ޕްރޮޑަކްޝަން އަދި ސޭލްސް ބެލެންސް އިންތިޒާމުކުރުން ހިމެނެއެވެ؛ ސްޓޭންޑަރޑައިޒޭޝަން އަދި ފިޒިކަލް އަދި ކެމިކަލް އިންސްޕެކްށަންގެ މަސައްކަތް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ޔުނިފައިޑް ވޭލްވް ސްޓޭންޑަރޑްސް އެކުލަވާލުން؛ އަދި ތަޖުރިބާގެ ދިރާސާތައް ކުރުން. 1. 3 ވަނަ ބިއުރޯގެ ލީޑަރުން މިކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތެއް ދެއްވިއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް އެމީހުން ފޯކަސް ކުރީ ސްޓޭންޑަރޑައިޒޭޝަންގެ މަސައްކަތްތަކަށެވެ. އެމީހުން ހަވާލުކުރީ 1961 ވަނަ އަހަރު މި ސިނާއަތުގައި ތަންފީޒުކުރި މިނިސްޓްރީން ދޫކުރި ހޮޅި އެކްސެސަރީޒް ސްޓޭންޑަޑްތައް އެކުލަވާލުމަށް ކަމާބެހޭ ވަލްވް އުފައްދާ ފަރާތްތައް އިންތިޒާމުކުރުމަށް ފުރަތަމަ މިނިސްޓްރީ އޮފް މެޝިނަރީގެ މެޝިނަރީ މެނުފެކްޗަރިން ޓެކްނޮލޮޖީ ރިސާޗް އިންސްޓިޓިއުޓާއެވެ. މިނިސްޓްރީން ނެރުނު ހޮޅި އެކްސެސަރީސް ސްޓޭންޑަޑަކީ އަޅުގަނޑުގެ ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ބެޗްގެ ވަލްވް ސްޓޭންޑަރޑް، އަދި “ވެލްވް ޑިޒައިން މެނުއަލް” އަކީ އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލައަށް އެކުލަވާލި ފުރަތަމަ ވެލްވް ޑިޒައިން ޓެކްނިކަލް ޑޭޓާ. މި ޤައުމީ ސާރވޭގެ ތެރެއިން، ވޭތުވެދިޔަ 10 އަހަރު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ވަލްވް އިންޑަސްޓްރީ ތަރައްޤީވުމުގެ މުހިންމުކަން އެނގި، ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ހަލަބޮލި އިމިޓޭޝަންއާއި މިންގަނޑުތައް ނެތުމުން މުޅިން ސަލާމަތްވުމަށް އަމަލީ އަދި ފައިދާހުރި ފިޔަވަޅުތައް އެޅިފައިވެއެވެ. މެނުފެކްޗަރިން ޓެކްނޮލޮޖީން ކުރިއަށް ބޮޑު ފިޔަވަޅެއް އަޅައި، ސެލްފް ޑިޒައިން އާއި މާސް ޕްރޮޑަކްޝަން އޯގަނައިޒޭޝަންގެ އާ މަރުހަލާއަކަށް ވަންނަން ފެށި އެވެ.
03 ޚުލާޞާ
1949 އިން 1959 އަށް އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ...ވަލްވް އެވެސިނާއަތް ވަރަށް އަވަހަށް މުސްކުޅި ޗައިނާގެ ގޯސްކަމުން ރަނގަޅުވެ، ފެށެން ފެށި؛ މެއިންޓެނަންސް އިން ފެށިގެން، އިމިޓޭޝަން އިން ފެށިގެން އަމިއްލައަށް އުފައްދާ ގޮތަށެވެdesign އަދި މެނުފެކްޗަރ، ލޯ ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އުފެއްދުމުން ފެށިގެން ހައި އަދި މީޑިއަމް ޕްރެޝަރ ވަލްވްސް އުފެއްދުމާއި ހަމައަށް، ފުރަތަމަ އުފެދުނީ ވަލްވް އުފެއްދުމުގެ ސިނާއަތެވެ. ނަމަވެސް އުފެއްދުމުގެ ސްޕީޑް ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރަމުންދާތީ ބައެއް މައްސަލަތައް ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. ގައުމީ ޕްލޭންގައި ހިމެނުނު ފަހުން، ފަސްޓް މިނިސްޓްރީ އޮފް މެޝިނަރީގެ މަރުކަޒީ މެނޭޖްމަންޓުގެ ދަށުން، މައްސަލައިގެ ސަބަބު ހޯދިފައިވަނީ ތަހުގީގާއި ދިރާސާތަކުންނެވެ. އަދި ސިނާޢަތުގެ ޖަމާޢަތްތައް އުފެދުމުން ރަނގަޅު ބިންގަލެއް އެޅިއްޖެއެވެ.
ޕޯސްޓް ގަޑި: ޖުލައި-27-2022
